Kuddes

Als mens hoor je eigenlijk altijd ergens bij. Zolang we nog niet in potjes gekweekt worden of uit het niets als een soort schimmel kunnen oppoppen, zijn we vanaf de geboorte gelieerd aan voorgaande stammen. We zijn lid van een kudde, en als we veel kuddes bij elkaar hebben noemen we dat een maatschappij. Die maatschappij is dan weer onze sociale context.
Zo’n maatschappij kan niet bestaan zonder een aantal regels en waarden – als alle kuddes of leden van een kudde zomaar van alles konden doen, dan zou er chaos heersen. Er zijn kuddegroepen waar de regels streng zijn, doorgevoerd door één persoon die zich tot hoofd van de kudde benoemd heeft. Als de waarden die in de kudde gelden ook alleen van deze persoon komen zijn ze vermoedelijk nooit gedeeld. Dit soort waardenvorming vind je voornamelijk in kuddes als die van Noord-Korea. Of je dan nog echt van een kudde kunt spreken is nog maar de vraag. Kuddegedrag ontstaat namelijk vooral als je je verbonden en veilig voelt met de soortgenoten in je omgeving en vertrouwen hebt in de herder.
Dat is in dat land niet per se het geval. Kuddegedrag is het nadoen en volgen vanuit de eigen intrinsieke waarden of beleving. Dat heeft niets met opgelegde regelgeving te maken.

De mens als zodanig heeft over het algemeen niet zoveel met het woord ‘kudde’. Doet wat dierlijk aan en wees nou eerlijk: dat niveau hebben we toch allang achter ons gelaten? Behalve dan in de al eerder genoemde landen die vergelijkbaar zijn met Noord-Korea, waar de leider nog wel wat van de beschaving van dieren kan opsteken.
Mensen hebben het liever over groepen. En nog liever over teams. Want een groep is slechts een aantal soortgenoten bij elkaar, maar een team heeft een heel andere insteek: samen optrekken met een gemeenschappelijke focus voor ogen! Een voetbalteam heeft maar één doel: dat van de tegenstander. Daar moeten ballen in geschopt worden en dan word je vanzelf de winnaar van het spel. Hoeveel handiger was het trouwens als die knaap die daar altijd voor staat gewoon even een stapje opzij doet. Maar dat mag vast niet. Spellen hebben de neiging met hun regels de zaken nodeloos ingewikkeld te maken. Zolang de doelman dus weigert aan de kant te gaan en je toch een onbedwingbare lust voelt die ballen in het net te schoppen moet je als team op elkaar afgestemd zijn. Dan heb je elkaar nodig en zijn er regels die je samen bepaalt en waar je je aan houdt. Je moet als team op elkaar kunnen rekenen om in je opzet te slagen. Geen individuen met een Trump-ego, maar teamspelers die voor de beker gaan. Daar waar het op samenspel aankomt, heb je een team nodig. Als de ME optreedt, zorgen ze er ook voor dat ze elkaar aanvullen. Niemand pakt zonder overleg een traangasgranaat en gaat lekker om zich heen gooien.

Teams tref je de laatste jaren eveneens in vele andere sectoren aan; ook daar waar je je kunt afvragen wat de meerwaarde ervan is. Moet je op een school wel een team hebben? En hoe zijn die teams dan samengesteld? Hebben ze iets met elkaar of zijn ze toevallig tot elkaar veroordeeld omdat ze aan dezelfde groep leerlingen lesgeven? Een team in een school is vaak niets anders dan een groep individuen die proberen er iets in de samenhang van te maken. En dat is ook goed zo, want je bent niet zodanig van elkaar afhankelijk als bij de ME of in een voetbalteam. Integendeel zelfs; als je maatwerk wilt leveren aan de leerlingen moet je hetzelfde doen naar je personeel toe.

Wat zegt dat dan over de herders van de kudde? Als teamleider moet je de groep niet met behulp van een gezellige border collie in één hoek drijven om ‘de neuzen dezelfde kant op te krijgen’. Brrr! Een goede teamleider helpt je juist om neuzen in alle windrichtingen te hebben en samen te kijken welke richting bij je past. Want alleen dan ben je sterk: met oog voor alle verschillen.

Het team kan overigens wel als geheel heel veel leren van het individu en daarin een samenhang zoeken die een meerwaarde biedt: als je van elkaar durft te leren en samen een paar spelregels afspreekt. Dan is de groep toch op een heel mooie wijze een soort team geworden. Een team waarin aandacht voor het individu de norm en waarde is. Waar je soms jezelf, soms een deel van de groep, soms een teamlid of soms een kuddedier mag zijn. En waar je vooral aan de kinderen laat zien dat we nooit alleen staan, maar wel authentiek mogen zijn.

Bij Noorderlingen zijn we een soort herderloze club van authentieke individuen. Daarbij waken we wel met liefde en aandacht als elkaars herder voor het welbevinden van een ieder en dat van de mensen om ons heen en waarmee we werken. Dat hopen we uit te stralen en mee te geven: dat je als mens van waarde bent als individu, en als schakel in de gemeenschap.

Fijne feestdagen!

 

Leonie Wagenaar